Skręcenie stawu skokowego: szybka rehabilitacja i bezpieczny „return to play” - bez powikłań i bez nawrotów

Co to jest skręcenie stawu skokowego?

Najczęściej mówimy o tzw. bocznym skręceniu stawu skokowego (lateral ankle sprain) — urazie więzadeł po zewnętrznej stronie kostki, zwykle po „podwinięciu” stopy do środka. To jeden z najczęstszych urazów w sporcie i codziennym życiu.

Problem polega na tym, że wiele osób „rozchodzi” skręcenie bez rehabilitacji. Efekt? Nawracające podkręcanie, przewlekły ból, poczucie niestabilności (chronic ankle instability). Właśnie dlatego szybka, dobrze zaplanowana rehabilitacja jest kluczowa. [1]

Objawy, które pasują do skręcenia kostki

• ból i tkliwość w okolicy kostki (często po stronie zewnętrznej),
• obrzęk i zasinienie,
• ból przy obciążaniu,
• uczucie „uciekania” kostki przy chodzeniu.

Kiedy RTG jest potrzebne (a kiedy zwykle nie)

W ostrym urazie najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie: czy mogło dojść do złamania?
W praktyce klinicznej do decyzji o RTG używa się Ottawa Ankle Rules — prostych kryteriów, które pomagają ograniczyć niepotrzebne zdjęcia, a jednocześnie nie przegapić złamania. [2][3]

Jeśli lekarz oceni, że nie ma wskazań do RTG wg tych reguł, a objawy pasują do typowego skręcenia, zwykle można od razu przejść do leczenia funkcjonalnego.

Co robić od razu po urazie (pierwsze 48–72 godziny)

Współczesne zalecenia odchodzą od „leżeć tydzień i czekać”. Klucz to ochrona + optymalne obciążanie (czyli: zabezpieczyć, ale możliwie szybko wracać do ruchu w granicach tolerancji bólu). [1]

W praktyce:

• zewnętrzne wsparcie (orteza, stabilizator, taping) dobrane do nasilenia urazu,
• stopniowe obciążanie kończyny „w bólu tolerowanym”, często z kulami na start,
• krótko: chłodzenie może pomóc objawowo (bardziej jako dodatek niż „leczenie”),
• unikaj długiego całkowitego unieruchomienia „na wszelki wypadek”. [1][4]

W cięższych skręceniach krótkotrwałe unieruchomienie może mieć sens — ale zwykle mówimy o okresie do około 10 dni, a nie o wielotygodniowym gipsie. [1]

Szybka rehabilitacja: co jest standardem (i dlaczego działa)

Skuteczna rehabilitacja po skręceniu to nie „kilka ruchów stopą”. To ustrukturyzowany program ćwiczeń, który progresuje etapami. Wytyczne kliniczne podkreślają, że program powinien obejmować m.in.:

• ćwiczenia zakresu ruchu (ROM) i mobilności,
• stopniowy trening siły i kontroli,
• trening nerwowo-mięśniowy (koordynacja),
• balans i propriocepcję (to klucz w zapobieganiu nawrotom),
• stopniowy powrót do biegania, skoków i zmian kierunku. [1]

Co ważne: sama orteza bez rehabilitacji to za mało. Natomiast połączenie ćwiczeń propriocepcyjnych/balansowych + profilaktycznego stabilizatora realnie zmniejsza ryzyko kolejnego urazu. [1][5]

USG, „ultradźwięki” i inne zabiegi: co ma sens?

Tu łatwo wpaść w pułapkę „im więcej zabiegów, tym lepiej”. Tymczasem w wytycznych dla ostrych skręceń stawu skokowego jest wyraźny komunikat: terapeutyczne ultradźwięki (jako zabieg fizykalny) nie powinny być stosowane w leczeniu ostrego skręcenia. [1]

Największą wartość mają: ruch, progresywne obciążanie, ćwiczenia i manualna praca nad funkcją, jeśli jest wskazana. [1]

Kiedy wrócić do sportu? (Return to play / return to sport)

Powrót do sportu po skręceniu to nie data w kalendarzu, tylko kryteria. Bardzo praktycznym podejściem jest konsensus BJSM znany jako PAASS framework — zestaw obszarów, które powinny być spełnione przed powrotem do gry: [6][7]

PAASS =

1. Pain (ból) – czy ból w spoczynku i w trakcie aktywności jest akceptowalny i stabilny?
2. Ankle impairments (funkcja stawu) – zakres ruchu, siła, obrzęk, tolerancja obciążenia.
3. Athlete perception (odczucia sportowca) – poczucie stabilności, pewność, brak strachu przed ponownym urazem.
4. Sensorimotor control (kontrola nerwowo-mięśniowa) – równowaga, kontrola lądowania, reakcja.
5. Sport/functional performance (wydolność funkcjonalna) – bieganie, skoki, zwroty i elementy specyficzne dla danej dyscypliny. [6][7]

To podejście jest szczególnie ważne w medycynie sportowej, bo „wróciłem, bo już nie boli” to przepis na nawrót.

Typowy plan etapowy (praktyczny, ale profesjonalny)

Etap 1: redukcja bólu i obrzęku + bezpieczne obciążanie
– wsparcie (orteza/taping), chód w tolerancji bólu, ruchomość.

Etap 2: odzyskanie zakresu ruchu i siły
– ćwiczenia mobilności + wzmacnianie, progresja obciążenia.

Etap 3: kontrola i propriocepcja
– balans, stabilizacja, trening reaktywny.

Etap 4: powrót do biegania i sportu
– bieganie → zmiany kierunku → skoki → trening specyficzny → powrót do pełnej gry według kryteriów PAASS. [1][6]

Jak zmniejszyć ryzyko nawrotu?

Tu wygrywa „nudna konsekwencja”, nie „magiczna metoda”:

• dokończ rehabilitację, nawet gdy ból zniknie,
• włącz trening równowagi i kontroli jako stały element (szczególnie w sportach z wyskokami i zwrotami),
• rozważ profilaktyczną ortezę/taping na treningi i mecze przez okres powrotu. [1][5]

Przeglądy podsumowujące badania wskazują, że terapia ćwiczeniowa realnie pomaga w prewencji nawrotów skręceń. [5]

Kiedy zgłosić się do lekarza pilnie lub szybciej niż „za tydzień”

• niemożność obciążenia, silny ból kości (podejrzenie złamania),
• szybko narastający obrzęk, deformacja,
• ból i niestabilność, które nie poprawiają się zgodnie z typowym przebiegiem,
• powtarzające się „uciekanie” kostki po wcześniejszych skręceniach (podejrzenie niestabilności przewlekłej). [1][4]

Autor
Zespół Lekarzy Specjalistów
Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu
Gabinety Rogowska

Źródła

[1] Martin RL i wsp. Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021 (JOSPT CPG; m.in. zalecenia dot. bracing/taping, progresywnego obciążania, krótkiej immobilizacji do 10 dni w cięższych urazach, ćwiczeń i tego, czego nie stosować).
[2] Ottawa ankle rules (adult) – NSW Health (kryteria kierowania na RTG).
[3] Ottawa Ankle Rules – NHS Scotland (wersja PDF).
[4] NICE CKS: Sprains and strains – Management (wczesna aktywizacja, ćwiczenia w tolerancji bólu, zasady postępowania).
[5] Gaddi D i wsp. 2022: umbrella review o leczeniu skręceń stawu skokowego (wniosek: ćwiczenia pomagają zapobiegać nawrotom).
[6] Smith MD i wsp. 2021 (BJSM): PAASS framework dla decyzji o powrocie do sportu po skręceniu.
[7] PubMed rekord PAASS (PMID, DOI, dane bibliograficzne).

Jeśli chcesz, przygotuję też wersję „pod Twoją poradnię” (krótszą, bardziej pacjencką i z CTA), plus mini-FAQ pod SEO: 8 pytań typu „Ile trwa leczenie?”, „Czy stabilizator jest konieczny?”, „Kiedy wrócę do biegania?”.