Ból kolana przy schodzeniu - łąkotka, chrząstka czy wczesna choroba zwyrodnieniowa?

Dlaczego akurat schodzenie tak boli?

Schodzenie ze schodów zwiększa obciążenia w kolanie (zwłaszcza w przedziale rzepkowo-udowym i przy kontroli „hamowania” mięśniem czworogłowym). Jeśli tkanki są przeciążone albo mają obniżoną tolerancję (po urazie, po przerwie treningowej, przy nadwadze, przy słabszej kontroli biodra), ból potrafi ujawnić się właśnie wtedy.

W gabinecie najczęściej spotykamy trzy scenariusze:

problem „z przodu kolana” (okolica rzepki – typowo przy schodzeniu),
zmiany degeneracyjne łąkotki (częste po 35–40 r.ż., czasem „sama z siebie” na MRI),
wczesna choroba zwyrodnieniowa / uszkodzenia chrząstki (ból wysiłkowy, „sztywność rozruchowa”). [1][4]

1) Łąkotka – kiedy to brzmi „jak łąkotka”?

Łąkotka częściej wchodzi w grę, gdy:

ból jest punktowy po jednej stronie szpary stawowej (przyśrodkowej lub bocznej),
był epizod skrętny/uraz lub nagłe „złapanie” bólu,
występuje mechaniczne blokowanie (kolano realnie się zacina) albo nawracające epizody „zablokowania”.

Ważne: u osób w średnim wieku i starszych degeneracyjne zmiany łąkotki są bardzo częste i mogą występować bez bólu – sam opis MRI nie jest jeszcze „wyrokiem” i nie zawsze tłumaczy objawy. [4]

2) Chrząstka / przedział rzepkowo-udowy – klasyka bólu przy schodzeniu

Jeśli ból jest:

bardziej z przodu kolana (okolice rzepki),
nasila się przy schodzeniu, kucaniu, dłuższym siedzeniu („kolano kinomana”),
bez wyraźnego urazu, a bardziej przeciążeniowo,

to często problemem jest przeciążenie struktur przedniego przedziału kolana (rzepka-udo) lub przeciążeniowe zmiany chrząstki. Tu zwykle największą różnicę robi dobrze dobrana rehabilitacja: siła, kontrola ruchu, stopniowanie obciążeń.

3) Wczesna choroba zwyrodnieniowa – jak ją rozpoznać „po ludzku”?

Wytyczne podkreślają, że chorobę zwyrodnieniową (OA) często da się rozpoznać klinicznie, bez „polowania” na obrazowanie: u osób ≥45 lat z bólem stawu związanym z aktywnością i krótką sztywnością poranną (zwykle <30 min). [1]

Typowe sygnały:

ból wysiłkowy, narastający w ciągu dnia,
krótkie „rozchodzenie” po bezruchu,
stopniowe ograniczanie aktywności (bo „kolano nie lubi”).

I znów: RTG/MRI może pokazywać zmiany, ale to objawy i funkcja prowadzą leczenie, nie sam opis badania. [1][2]

Co robić na start (bez zgadywania diagnozy w domu)

Jeśli nie było świeżego urazu i nie ma objawów alarmowych, najrozsądniejsze jest postępowanie, które działa w większości przeciążeniowych problemów kolana:

Modyfikacja obciążeń na 10–14 dni: mniej schodów, przysiadów, zbiegów; zamiana na spacer/rower stacjonarny w tolerancji bólu.
Prosta zasada bólu: jeśli ból w trakcie aktywności jest niewielki i nie „odkręca się” następnego dnia – zwykle jesteś w bezpiecznym zakresie.
Ćwiczenia wzmacniające (dobrane indywidualnie): uda + biodra + kontrola osi kolana.
Leczenie przeciwbólowe tylko jeśli potrzebne i bez przeciwwskazań.

W OA fundamentem leczenia jest edukacja, ruch i ćwiczenia, a nie „czekanie aż przejdzie”. [1][2]

Kiedy koniecznie do lekarza (albo szybciej, niż planowałeś)

Zgłoś się pilniej, jeśli:

kolano jest wyraźnie spuchnięte, gorące, zaczerwienione,
masz gorączkę lub silne objawy ogólne,
doszło do urazu i nie możesz obciążyć nogi,
występuje prawdziwe blokowanie (kolano się zacina i nie daje wyprostować),
pojawia się narastająca niestabilność („ucieka mi kolano”).

To są sytuacje, w których diagnostyka i decyzje terapeutyczne często zmieniają się istotnie.

Jak wygląda diagnostyka w poradni (konkretnie)

Wywiad: lokalizacja bólu, uraz vs przeciążenie, obrzęk, blokowanie, aktywność.
Badanie: ocena funkcji, osi kończyny, zakresu ruchu, stabilności.
Obrazowanie tylko gdy wnosi wartość:

w podejrzeniu OA zwykle wystarczy rozpoznanie kliniczne, a obrazowanie rozważa się przy cechach nietypowych lub podejrzeniu innej patologii. [1]
MRI bywa nadużywane, bo pokazuje wiele zmian „przy okazji” (np. łąkotki), które nie muszą być źródłem bólu. [4]

Leczenie – co rzeczywiście jest standardem, a co mitem?

Rehabilitacja: najważniejszy element

W większości przypadków (szczególnie przy degeneracyjnych zmianach łąkotki i wczesnej OA) pierwszą linią jest leczenie zachowawcze: ćwiczenia, stopniowanie obciążeń, redukcja masy ciała (jeśli dotyczy), praca nad siłą i kontrolą. [1][2]

Iniekcje: wsparcie, nie zamiennik

Zastrzyki (np. HA/PRP/steryd – zależnie od wskazań) mogą być użyteczne jako element planu, gdy ból blokuje rehabilitację. Ale bez pracy nad przyczyną (obciążenia, siła, kontrola ruchu) efekt bywa krótkotrwały.

Artroskopia: kiedy ma sens, a kiedy zwykle nie

To ważne, bo internet „kocha” artroskopię.
W przypadku degeneracyjnej choroby kolana (OA i/lub degeneracyjne uszkodzenia łąkotki) silne rekomendacje oparte na badaniach wskazują, że artroskopia zwykle nie daje istotnej, trwałej korzyści względem leczenia zachowawczego, a niesie koszty i ryzyko zabiegu. [3]

Wyjątki istnieją (np. pewne mechaniczne problemy z blokowaniem, wybrane sytuacje pourazowe), ale to jest mniejszość przypadków – i właśnie od tego jest dobra kwalifikacja.

Najczęstsze pytania pacjentów

Czy jeśli boli przy schodzeniu, to znaczy, że mam uszkodzoną łąkotkę?
Nie. To częsty objaw w problemach przedniego przedziału kolana i przeciążeniach. A nawet jeśli MRI opisze „zmiany w łąkotce”, to mogą być one incydentalne. [4]

Czy muszę robić MRI?
Niekoniecznie. W wielu przypadkach rozpoznanie i plan leczenia da się ustalić klinicznie, a obrazowanie dobiera się wtedy, gdy realnie zmieni postępowanie. [1]

Co jest najskuteczniejsze długofalowo?
Ćwiczenia, progresywne obciążanie i modyfikacja czynników ryzyka. To jest nudne, ale to działa. [1][2]

Autor
Zespół Lekarzy Specjalistów
Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu
Gabinety Rogowska

Źródła
[1] NICE NG226: Osteoarthritis – diagnosis and management (m.in. rozpoznanie kliniczne, brak rutynowej potrzeby obrazowania).
[2] AAOS: Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty) CPG (2021) – zalecenia leczenia nieoperacyjnego.
[3] BMJ 2017: Clinical practice guideline – silna rekomendacja przeciw artroskopii w degeneracyjnej chorobie kolana.
[4] Englund i wsp., NEJM 2008: częste uszkodzenia łąkotki w MRI także u osób bez objawów + Horga i wsp., 2020 (PMC) – wysoka częstość „znalezisk” w MRI u bezobjawowych dorosłych.